WHO: Hantavirus khó thành đại dịch như Covid-19
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đánh giá rủi ro Hantavirus bùng phát thành đại dịch ở mức thấp, dù cơ quan này vừa ghi nhận 11 ca lây nhiễm chủng Andes, trong đó 3 người tử vong, trên tàu du lịch MV Hondius.
Hôm 12/5, WHO cập nhật thông tin dịch tễ trên mạng xã hội X, xác định 9 ca dương tính và 2 trường hợp nghi ngờ mắc bệnh. Những người này đều sinh hoạt trên tàu MV Hondius với tư cách hành khách hoặc thủy thủ đoàn. Dựa vào diễn biến thực tế và thời gian ủ bệnh, cơ quan y tế dự báo số ca mắc tiếp tục tăng, đồng thời khuyến cáo người rời tàu cách ly 42 ngày tại nhà hoặc cơ sở y tế.
Giải thích nguyên nhân rủi ro cộng đồng ở mức thấp tại cuộc họp báo ngày 7/5, Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus khẳng định cơ chế lây lan của Hantavirus hoàn toàn khác biệt so với nCoV hay virus cúm. Tiến sĩ Maria Van Kerkhove, Giám đốc bộ phận Quản lý Dịch bệnh và Đại dịch của WHO, nói: "Đây không phải là Covid-19 hay cúm bởi cơ chế lây lan của nó hoàn toàn khác biệt. Trong các đợt bùng phát virus Andes trước đây, việc lây truyền từ người sang người chủ yếu chỉ xảy ra giữa những người có tiếp xúc gần".
Theo các chuyên gia, khác với khả năng lây lan qua không khí mạnh mẽ của Covid-19, Hantavirus chủ yếu truyền từ động vật gặm nhấm sang người qua chất thải. Dù có tỷ lệ tử vong cao hơn, loại virus này khó có thể gây đại dịch do khả năng lây truyền giữa người với người cực kỳ hạn chế.
Tờ Newsweek hôm 8/5 dẫn lời giáo sư Vincent Racaniello, chuyên gia về Vi sinh và Miễn dịch học tại Đại học Columbia, giải thích chìa khóa của việc lây truyền nằm ở chỗ virus được phát tán ngay trong giai đoạn ủ bệnh và giai đoạn không triệu chứng. "Virus cúm và SARS-CoV-2 làm việc này rất tốt. Còn với Hantavirus, rào cản lớn nhất của nó chính là khả năng lây truyền từ người sang người một cách hiệu quả", giáo sư cho hay.
Các chuyên gia cho biết Hantavirus không dễ lây lan và chỉ lây khi người bệnh xuất hiện các triệu chứng. Với hầu hết người bị nhiễm, virus sẽ ủ bệnh trong nhiều ngày hoặc nhiều tuần, thậm chí 8 tuần trong một số trường hợp, trước khi các triệu chứng bắt đầu phát tác. Tuy nhiên, một khi triệu chứng xuất hiện, người bệnh sẽ trở nặng nhanh. Đây chính là lúc độc lực cao lại vô tình trở thành lợi thế cho việc khoanh vùng dịch bệnh.
"Những mầm bệnh dễ gây đại dịch toàn cầu nhất thường là những loại 'ẩn mình' giỏi, khiến người bệnh vẫn thấy đủ khỏe để đi lại và giao lưu trong lúc họ đang phát tán virus", bà Zoe Weiss, Giám đốc khoa Vi sinh tại Trung tâm Y tế Tufts, Mỹ, chia sẻ.
Bà ví dụ Covid-19 có thể lây lan ngay cả khi người bệnh chưa có biểu hiện gì hoặc chỉ bị ốm nhẹ. Chính việc bệnh nhân không biết mình đang mang mầm bệnh mà vẫn sinh hoạt bình thường đã khiến việc ngăn chặn dịch trở nên cực kỳ khó khăn.
Nhưng Hantavirus thì khác. Theo ông Marc Lipsitch, giáo sư Y khoa và Sinh học tại Đại học Stanford, đồng thời là chuyên gia dịch tễ học bệnh truyền nhiễm, mặc dù cần theo dõi sát sao đợt dịch trên du thuyền Hondius nhưng loại virus này vẫn có những hạn chế căn bản. "Việc lây truyền nó từ người này sang người khác là cực kỳ khó khăn", ông Lipsitch nhận định.
Song nhiều chuyên gia khác vẫn có quan điểm thận trọng cao độ. Nhóm tác giả bài viết trên tạp chí BMJ hôm 12/5 lập luận WHO cần thay đổi cách ứng phó mặc định. Họ chỉ ra khái niệm "tiếp xúc gần" thực chất phản ánh việc con người hít phải các hạt bụi mịn đậm đặc chứa virus tỏa ra từ hơi thở người bệnh. Việc Hantavirus thường xuyên lây lan trong phòng kín, nơi đông người hoặc phương tiện giao thông đã chứng minh mầm bệnh có thể phát tán qua không khí.
Do đó, nhóm chuyên gia đề xuất y bác sĩ, người bệnh và người tiếp xúc gần đồng loạt sử dụng mặt nạ phòng độc. Họ yêu cầu các cơ sở y tế tối ưu hóa hệ thống thông gió, tránh tái tuần hoàn không khí chưa qua bộ lọc và vận hành máy lọc HEPA tại khu vực cách ly.
Nhóm nghiên cứu thúc giục WHO coi chủng Andes như một tác nhân lây qua không khí và chỉ nới lỏng biện pháp phòng dịch khi giới khoa học cung cấp đầy đủ bằng chứng an toàn.
Ngày 2/5, giới chức y tế phát hiện ca nhiễm Hantavirus đầu tiên trên du thuyền MV Hondius. Các chuyên gia xác định tác nhân gây bệnh là virus Andes, chủng Hantavirus duy nhất sở hữu khả năng lây truyền trực tiếp từ người sang người. Mầm bệnh này mang độc lực mạnh với tỷ lệ tử vong lên đến 50%, đe dọa trực tiếp nhóm hành khách có độ tuổi trung bình 65 trên chuyến tàu. Cơ quan y tế quốc gia sở tại hiện giám sát sức khỏe chặt chẽ toàn bộ hành khách cùng thủy thủ đoàn nhằm khống chế đợt bùng phát.
