Áp lực 'phải thành công sớm' bào mòn nam giới
Nửa đêm, Nam vẫn dán chặt mắt vào màn hình máy tính để cân đối thu chi cá nhân, thở dài khi cột "chi" dài đằng đẵng, gấp ba cột thu nhập.
Ở tuổi 30, bạn bè liên tục khoe ảnh mua nhà, tậu xe, còn chàng trai quê Nghệ An gồng mình với dự án khởi nghiệp hơn một năm vẫn lỗ. Trên vai anh là ba tầng áp lực khi bố mẹ quê luôn tự hào về đứa con làm sếp ở thành phố, khoản tiền nhà, sinh hoạt, học phí gần 50 triệu mỗi tháng cho vợ con, và lời tự nhủ "ở tuổi này mà chưa có vị trí, thu nhập đột phá tức là thất bại".
Nam không dám tỏ ra mệt mỏi, sợ mất uy tín, bị coi là yếu đuối. Anh tự động viên: "Mày là trụ cột", "Đàn ông phải có bản lĩnh". Khi kiệt sức, người đàn ông tìm đến rượu và thuốc lá. Căng thẳng kéo dài khiến anh mất ngủ, đến khi đi khám mới biết mắc rối loạn lo âu và nguy cơ trầm cảm nghiêm trọng.
Sơn, 35 tuổi, nhân viên tư vấn bất động sản Hà Nội, cũng chịu cảnh tương tự. Vào nghề, anh vạch mục tiêu "một năm mua xe, ba năm mua nhà". Hàng ngày gọi tư vấn hơn 10 tiếng đến khàn cả cổ, thời gian còn lại đưa khách xem nhà. Gần năm tháng trôi qua, chưa chốt được giao dịch nào. Lương cứng 5 triệu khiến anh sống lay lắt giữa trung tâm thành phố.
"Mở mạng xã hội càng áp lực vì thấy bạn bè đều thành đạt, trừ mình," Sơn nói.
Thạc sĩ Cao Trần Thành Trung, Giám đốc điều hành Trung tâm Tham vấn và Trị liệu Tâm lý Lumos, gọi áp lực thành công ở nam giới là "gông xiềng vô hình", xoay quanh thu nhập, thăng tiến nhanh, tài sản và vị thế xã hội. Khi những tiêu chí này bị gò vào khung thời gian ngắn như "phải thành công trước 30 tuổi", chúng trở thành nguồn gây căng thẳng và kiệt sức tâm lý. Hiện chưa có nghiên cứu chính thức về số nam giới gặp trầm cảm do áp lực này, nhưng tình trạng ngày càng phổ biến, đặc biệt ở độ tuổi 24-44.
Ông Trung chỉ ra vài nguyên nhân chính, đầu tiên là định kiến xã hội về người đàn ông là "trụ cột", phải "mạnh mẽ" và "thành đạt" đã ăn sâu. Quan niệm "đàn ông không được than vãn", "không được yếu đuối" khiến họ không dám tìm kiếm giúp đỡ, dẫn đến dồn nén cảm xúc rồi bùng nổ hoặc kiệt quệ.
Nam giới luôn được kỳ vọng làm trụ cột kinh tế và đạt thành tựu rõ ràng trong thời gian ngắn. Khi những kỳ vọng này lặp đi lặp lại qua gia đình, truyền thông và mạng xã hội, người trẻ dễ biến chúng thành thước đo giá trị bản thân.
"Áp lực này đẩy người trẻ vào khủng hoảng tinh thần trầm trọng, thậm chí kiệt sức, giảm động lực dài hạn và các vấn đề sức khỏe tâm thần nếu không được nhận diện và hỗ trợ kịp thời," ông Trung nó
Điều đáng báo động là văn hóa "đàn ông không được yếu đuối" đã dựng lên một bức tường ngăn cản họ tìm kiếm sự giúp đỡ. Thay vì chia sẻ, nam giới thường chọn cách dồn nén hoặc che giấu cảm xúc qua các hành vi né tránh, kiểm soát thái quá hoặc lạm dụng chất kích thích. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cảnh báo rằng trầm cảm ở nam giới thường khó nhận diện hơn nữ giới vì nó ẩn sau lớp vỏ bọc của sự cáu gắt, thu mình hoặc làm việc điên cuồng. Hệ quả là tỷ lệ tự sát ở nam giới luôn ở mức cao đáng ngại. Tại Việt Nam, nghiên cứu "Nam giới và nam tính trong bối cảnh toàn cầu hóa" do Viện Nghiên cứu Phát triển Xã hội (ISDS) công bố năm 2020 đã chỉ ra một con số khi bị đè nặng bởi áp lực tài chính và sự nghiệp, gần 3% nam giới tham gia khảo sát có ý định tự tử. Đáng chú ý, tỷ lệ này vọt lên 5,4% ở nhóm người trẻ từ 18 đến 29 tuổi, độ tuổi vốn được coi là sung sức nhất.
Sự im lặng độc hại này không chỉ giết chết tâm hồn mà còn tàn phá thể xác. Bác sĩ Hoàng Tiến Trọng Nghĩa, Trưởng khoa Nội Thần kinh, Bệnh viện Quân y 175, cảnh báo rằng stress mạn tính kích hoạt hệ thần kinh giao cảm, làm tăng huyết áp và thúc đẩy quá trình hình thành mảng xơ vữa động mạch, dẫn đến nguy cơ đột quỵ cao. Những người trẻ đang bán mạng cho giấc mơ thành công sớm vô tình đặt cược tính mạng mình vào ván bài rủi ro y tế, nơi khả năng hồi phục sau biến cố thường chậm hơn nhiều so với kỳ vọng.
Để tháo gỡ những "gông xiềng" này, các chuyên gia tâm lý khuyến nghị cần một sự thay đổi tận gốc trong tư duy. Thay vì để những thước đo vật chất bên ngoài định giá bản thân, nam giới cần học cách thiết lập lại hệ giá trị, tìm kiếm sự cân bằng qua lối sống lành mạnh như thiền định, thể thao và quan trọng nhất là chấp nhận sự tổn thương như một phần của con người. Gia đình và xã hội cũng cần ngừng việc bình phẩm, so sánh, tạo ra một không gian an toàn để người đàn ông có thể trút bỏ gánh nặng của chiếc áo giáp "trụ cột" mà họ đã buộc phải khoác lên mình quá lâu.
